Muş Eğitim ve Kalkındırma Vakfı & İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi

Muş ili ve projenin gerekçesi:

Muş ili Türkiye’de gayri safi milli hasılası en düşük üç şehirden birisidir.  Kırsal kesimler başta olmak üzere, eğitim düzeyi düşüktür. İl bünyesinde şu an aktif olarak üç dil (Türkçe, Kürtçe, Arapça) konuşulmaktadır. Hem ekonomik hem de eğitim durumunun düşük olması hem de farklı anadillerinin olması, çocuklarda söylenen şeylerin anlaşılması ve sözlü olarak bunlara cevap verilmesi çok zaman güçleşebilmektedir. Bu durum başarı durumunu olumsuz olarak etkilemektedir.

Muş Vakfı ve projenin yürütülmesi:

Muş Eğitim ve Kalkındırma Vakfı, İstanbul’da ikamet eden Muşluların kurduğu bir sivil toplum kuruluşudur. Şu anda toplam 1.712 Muşlu üniversite öğrencisine burs vermektedir. Bunun dışında, Muş ilinde ilgili resmî kurumlar ve farklı üniversitelerle iş birliği yaparak sosyal sorumluluk projeleri geliştirerek ve maddi destekler de sağlayarak toplumun bazı sıkıntılarına dikkat çekmekte ve çözüm aramaktadır. Muş’ta Özgül Öğrenme Bozukluğunun Taranması ve Eğitsel Müdahalelerin Desteklenmesi Projesi de bu faaliyetlerden birisidir. Muş Vakfı, İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Psikiyatri Anabilim Dalı ve Muş Millî Eğitim Müdürlüğü ortak çalışması ile proje gerçekleştirilmiştir. Proje için Muş ilinin merkezinde farklı okullarda okumakta olan yaklaşık 550 öğrenci ve aileleri uluslararası geçerliliği olan standart ölçeklerle değerlendirilmiştir. Sonuçların analizleri yapıldıktan sonra belli düzeylerin altında puanlı öğrenciler ve aileler saptanmış ve liste halinde Muş Millî Eğitim Müdürlüğü'ne bildirilmiştir. Bu aileler tek tek aranarak ikinci bir görüşmeye davet edilmişlerdir. İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Psikiyatri Anabilim Dalı öğretim üyeleri bölgeye giderek öğrencileri ve aileleri ile görüşmeler sağlamışlardır.  Saptanan sonuçlar özet olarak aşağıdaki tabloda belirtilmiştir. Sonuçlar ikinci defa analiz edilmiştir. Proje toplam dokuz ay içinde sonuçlandırılmıştır. Sonuçlar ve öneriler ilgili makamlara rapor halinde arz edilmiştir.

Metot:

Bu çalışma, Muş ilinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın Muş ilinde gerçekleştirilmesinin sebebi Muş'un sosyoekonomik dezavantajlı bir lokasyonda bulunmasıydı.  Muş şehri dağlık, ulaşım ve insan kaynaklarının kısıtlı olduğu bir bölgededir. Bu nedenle de sosyoekonomik açıdan Türkiye’nin en geride bulunan beş şehrinden biridir. Çalışma için etik kurul onamı alındı. Millî Eğitim Bakanlığı Eğitim Komisyonu onamı çalışmanın yapılmasını uygun gördü. Çalışma örneklemi Muş ilinde 4. sınıfta düzenli olarak okula devam eden öğrenciler olarak belirlendi. Çalışmada yerleşim temelli randomize bir kümeleme örnekleme stratejisi kullanıldı.  Her bir bölgede mevcut okullardan randomizasyon listesi oluşturularak her bölge için 2'şer okul random olarak seçilmiştir. Çalışma toplamda 8 okulda yürütülmüştür.

Sonuçlar

Toplam 593 çocuk çalışmaya dâhil edildi ve yaş ortalaması 9,12 yıl idi (SS = 0,59). Katılımcıların %44,5’i (n = 264) erkek, %55,5’i (n = 329) kızdı. Çocukların yarıdan fazlası (%54,6; n = 324) okul öncesi eğitim almıştı. Katılımcıların %28,5’i (n = 169) ikidilli olup, %8,1’i (n = 48) ana dilinin Türkçe dışında bir dil olduğunu bildirdi. Sosyoekonomik durum açısından değerlendirildiğinde, hanelerin %44,7’sinde gelir asgari ücret düzeyinde veya altında iken, %55,3’ünde asgari ücretin üzerindeydi. Annelerin ortalama eğitim süresi 7,31 ± 4,76 yıl, babaların ise 10,47 ± 4,19 yıl olarak bulundu. Özgül öğrenme bozukluğunun (ÖÖB) genel prevalansı %20,9 (n = 124) olarak saptandı. Kızlarda ÖÖB prevalansı %15,8 (n = 52) iken, erkeklerde %27,3 (n = 72) olarak bulundu. Disleksinin genel prevalansı %17,7 (n = 105) olup, kızlarda %12,2 (n = 40), erkeklerde ise %24,6 (n = 65) olarak belirlendi. Disgrafi örneklemin %15,2’sinde (n = 90) saptandı; bu oran kızlarda %8,5 (n = 28), erkeklerde %23,5 (n = 62) idi. Diskalkuli prevalansı %13,5 (n = 80) olup, kızlarda %9,7 (n = 32) ve erkeklerde %18,2 (n = 48) olarak görüldü. ÖÖB tanısı alan çocukların %76,6’sında (n = 95) eş tanılı öğrenme bozukluğu profilleri mevcutken, %24,4’ünde (n = 29) izole ÖÖB saptandı. Şekil 2’de disleksi, disgrafi ve diskalkuli tanısı alan çocukların sayısal dağılımı (N) ile izole ve eş tanılı özgül öğrenme bozukluğu profillerinin yüzdelik oranları sunulmaktadır.

Proje koordinatörü ve yürütücüsü:

Prof. Dr. Behçet Al.

İstanbul Medeniyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı Öğretim Üyesi,

Muş Vakfı Eğitim Komisyonu Başkanı